Redakcja Kujon.net

Charakterystyka - jak napisać?


Charakterystyka to dłuższa forma wypowiedzi, w której dokonujemy przedstawienia postaci (jednej lub kilku).



Wyróżnia się kilka rodzajów charakterystyk:
  • charakterystyka indywidua - przedstawienie jednej postaci; szczególną formą charakterystyki indywidualnej jest autocharakterystyka, w której opisujemy samych siebie,
  • charakterystyka porównawcza - przedstawienie więcej niż jednej postaci, mające na celu pokazanie różnic i podobieństw między nimi,
  • charakterystyka zbiorowa - przedstawienie grupy ludzi,
  • charakterystyka bezpośrednia - cechy postaci nazywane są wprost,
  • charakterystyka pośrednia - nie nazywa się cech postaci, czytelnik z opisu zachowania bohatera musi wywnioskować, jaki on jest,
  • charakterystyka zewnętrzna - zajmuje się ukazaniem tego, co widać (wygląd postaci, jej funkcjonowanie w świecie przedstawionym),
  • charakterystyka wewnętrzna - zajmuje się ukazaniem tego, czego bezpośrednio nie widać (przeżycia psychiczne postaci),
  • charakterystyka statyczna - charakteryzujemy postać w określonym momencie życia,
  • charakterystyka dynamiczna - charakteryzowana postać zmienia się (przez jakieś wydarzenie, upływ czasu...).

Budowa charakterystyki:

1. WSTĘP - krótkie przedstawienie postaci:
tutaj podajemy najważniejsze informacje dotyczące charakteryzowanego bohatera, takie jak np.:
  • imię i nazwisko,
  • skąd znamy postać?
  • ile ma lat?
  • czym się zajmuje?
  • gdzie mieszka?
  • jaka jest jego sytuacja rodzinna?

Wyrażenia, które mogą się przydać w tej części:
  • Bohaterem mojej charakterystyki jest...., Pragnę przedstawić postać..., X jest głównym bohaterem książki..., Chcę przedstawić sylwetkę mojego przyjaciela..., Wśród wielu bohaterów literackich, jakich poznałem, jednym z moich ulubionych jest...,
  • Był jedynym synem..., Pochodził ze znanej warszawskiej rodziny..., Jako najstarszy syn państwa..., Dorastał w licznej rodzinie..., Dzieciństwo spędzone w ubogiej rodzinie sprawiło, że...
  • Jego matka była..., a ojciec...,
  • Urodził się w..., Dzieciństwo spędził w..., Przez całe życie był związany z..., Wychowywał się w...
  • Edukację zakończył na wiejskiej podstawówce w..., Zdobył solidne wykształcenie w..., Studia na uniwersytecie w ... sprawiły, że...,
  • Przez całe życie pracował jako..., Zawsze marzył o pracy jako...,
Przykład: Charakterystyka Raskolnikowa (fragment):
Rodion Romanowicz Raskolnikow to główny bohater powieści F. Dostojewskiego "Zbrodnia i kara". 23-letni młodzieniec studiował prawo, jednak z powodu kłopotów finansowych nie może kontynuować nauki. Mieszka w Petersburgu, w wynajmowanym skromnym pokoiku. Nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu matki, Pulcherii Aleksandrowny.

2. ROZWINIĘCIE [w modelowej charakterystyce zajmuje około 2/3 objętości tekstu]:
  1. wygląd zewnętrzny:
    tutaj opisujemy, jak postać wygląda. Można zwrócić uwagę np. na:
    • wzrost (niski / średni / wysoki),
    • sylwetkę (gruby / chudy / muskularny / wysportowany / wyprostowany / zgarbiony),
    • twarz (kwadratowa / owalna / podłużna / promienna / opalona / pokryta zmarszczkami / piegowata),
    • włosy (jasne / ciemne / krótkie / długie / kręcone / proste / zawsze starannie uczesane / w nieładzie),
    • oczy (duże / małe / niebieskie / brązowe / zielone / wiecznie zamyślone / ukryte za okularami),
    • nos (duży / mały / krzywy / orli / haczykowaty),
    • usta (małe, duże, wykrzywione w grymas),
    • ubranie (eleganckie / sportowe / zadbane / bogate),
    • dodatki (kapelusz / parasol / torebka).
    Wyrażenia, które mogą się przydać w tej części:
    • Wyróżniał się... wzrostem, Był najwyższym chłopcem w klasie,
    • Uprawiany w młodości sport sprawił, że mimo podeszłego już wieku wciąż zachował wysportowaną i wyprostowaną sylwetkę, X zawsze był przeraźliwie chudy,
    • Zmęczona, pokryta zmarszczkami twarz świadczyła o tym, że X nie miał lekkiego życia, Na twarzy X zawsze gościł uśmiech,
    • Kręcone blond włosy zawsze starannie zaplatała w długi warkocz, X zawsze dbał o to, żeby jego krótkie czarne włosy pozostawały w idealnym porządku,
    • Była śliczną, niebieskooką dziewczynką, Na świat patrzyła wielkimi zielonymi oczami,
    • Miał duży, orli nos,
    • X często ze złości zagryzał małe, wąskie, usta,
    • Ubranie X zawsze było czyste i eleganckie, X uwielbiał kosztowne stroje, sprowadzane specjalnie dla niego z odległych krajów,
    • Nigdy nie rozstawał się z ulubionym czarnym kapeluszem, Niezależnie od pogody zawsze miał przy sobie parasol.
    Przykład:
    charakterystyka Ani Shirley (fragment):
    Ania była szczupłą i wysoką dziewczynką. Posiadała długie, rude włosy, które zaplatała w warkocze. Jasną twarz Ani pokrywały liczne piegi. Pewnego razu dziewczynka postanowiła przefarbować włosy, jednak efekt był daleki od oczekiwanego - stały się one bowiem zielone. W tej sytuacji Ania była zmuszona obciąć swojego długie włosy.
  2. usposobienie:
    tutaj piszemy o tym, jak postać zachowuje się względem innych ludzi.

    Mogą tu pojawić się takie określenia jak: sympatyczny / miły / koleżeński / pogodny / uprzejmy / życzliwy / pomocny / optymistyczny / wesoły / radosny /energiczny / łagodny / spokojny / wyniosły / dziecinny / nerwowy / gwałtowny / wybuchowy / kłótliwy / oschły / drażliwy / nietowarzyski.

    Przykład:
    charakterystyka Edypa (fragment):
    Edyp to człowiek porywczy, gwałtowny i nadpobudliwy, co jest widoczne na przykład podczas rozmowy z Terezjaszem. Król zdaje sobie wówczas sprawę ze swojego gwałtownego usposobienie, tłumaczy je jednak tak: "A któż by nie dał się ponieść gniewowi, widząc, jak własnym pomiatasz ty krajem?".
  3. umysłowość:
    tutaj piszemy o zdolnościach, umiejętnościach i zainteresowaniach postaci.

    Mogą tu pojawić się takie określenia jak: mądry / zdolny / pojętny / mający kłopoty w nauce / obdarzony znakomitą pamięcią / utalentowany / geniusz / spostrzegawczy / błyskotliwy / uwielbiający czytać książki / wirtuoz gry na pianinie.

    Przykład:
    charakterystyka Janka Muzykanta (fragment): Janko Muzykant był dzieckiem mało rozgarniętym, natomiast bardzo utalentowanym. Od małego uwielbiał muzykę. Zwracał uwagę na dźwięki wydawane przez przyrodę, które pozostali mieszkańcy wsi ignorowali. Kiedy chłopiec podrósł, zaczął strugać fujarki, później stworzył własne skrzypce. Matka obawiała się zabierać go do kościoła, ponieważ chłopiec był bardzo wrażliwy na piękno muzyki.
  4. charakter:
    tutaj piszemy o wewnętrznych cechach bohatera.

    Mogą tu pojawić się takie określenia jak: pracowity / rzetelny / dokładny / precyzyjny / leniwy / odpowiedzialny / punktualny / troskliwy / życzliwy / tolerancyjny / wyrozumiały / poważny / roztrzepany / tchórzliwy / idealista / naiwny / sentymentalny.

    Przykład:
    charakterystyka Balladyny (fragment):
    Balladyna jest postacią bardzo leniwą, nie przepada za pomaganiem w domowych obowiązkach. Żądza władzy sprawia, że Balladyna jest gotowa zabić własną siostrę dla zdobycia upragnionej korony. Zachowuje się egoistycznie, nie myśli ani o matce, ani o siostrze, ani o mężu. Dzięki nadzwyczajnemu sprytowi udaje jej się zrealizować plan zdobycia władzy.


3. ZAKOŃCZENIE - ocena postaci:
tutaj piszemy, co myślimy o danym bohaterze. Czy wywołał w nas sympatię? A może przeciwnie - nie budzi sympatii? Czy uważamy go za osobę godną naśladowania? Czy chcielibyśmy, żeby bohater został naszym przyjacielem?

Wyrażenia, które mogą się przydać w tej części:
  • Uważam, że X jest wzorem do naśladowania dla współczesnej młodzieży,
  • Moi rówieśnicy mogliby dużo się nauczyć od X,
  • X imponuje mi, ponieważ...,
  • Chciałbym umieć w podobnej sytuacji zachować się tak jak X,
  • Moim zdaniem, X jest za bardzo...,
  • W X nie podoba mi się najbardziej,
  • Chciałbym mieć takiego przyjaciela jak X,
  • Szkoda, że teraz nie ma już takich ludzi...,
  • Ciężko ocenić X. Z jednej strony...., ale z drugiej...,
  • Postępowanie X zasługuje, moim zdaniem, na potępienie,
  • Nie jestem w stanie znaleźć usprawiedliwienia dla...,
  • Nic nie może usprawiedliwić X,
  • Jest to postać bardzo mi bliska, ponieważ...
  • Jest to z pewnością postać nietuzinkowa, ponieważ....

Przykład:
charakterystyka Antygony (fragment):
Ciężko ocenić Antygonę. Z jednej strony postąpiła niezgodnie z prawem ziemskim, z drugiej strony była posłuszna prawu wiecznemu. Musiała więc dokonać wyboru pomiędzy dwoma równorzędnymi wartościami. Uważam, że nie powinniśmy jej potępiać. Wręcz przeciwnie - powinniśmy docenić jej odwagę i konsekwencję.

Najczęstsze błędy, czyli czego unikać:

  1. Nadużywanie imienia bohatera:
    Np.:
    Ania Shirley jest główną bohaterką powieści "Ania z Zielonego Wzgórza" L. M. Montgomery. Rodzice Ani, Berta i Walter, zmarli, kiedy Ania miała trzy miesiące. Ania przebywała w różnych miejscach, z sierocińcem włącznie. W wieku jedenastu lat Ania trafiła do Maryli i Mateusza Cuthebertów. Na Zielonym Wzgórzu Ania odnalazła dom. Tam też Ania poznała swoją serdeczną przyjaciółkę, Dianę.
  2. Nadużywanie czasownika być:
    Np.:
    Balladyna była postacią bardzo leniwą, nie przepadła za pomaganiem w domowych obowiązkach. Była żądna władzy tak bardzo, że była gotowa zabić własną siostrę, żeby być królową. Była bardzo egoistyczna, w ogóle nie myślała ani o matce, ani o siostrze, ani o mężu. Była też niewątpliwie bardzo sprytna.
  3. Nadużywanie czasownika mieć:
    Np.:
    Ania była szczupłą i wysoką dziewczynką. Miała długie, rude włosy, które zaplatała w warkocze. Na jasnej twarzy miała dużo piegów. Miała zielono-szare oczy. Pewnego razu dziewczynka miała odważny pomysł - postanowiła przefarbować włosy, jednak efekt był daleki od oczekiwanego - po zmyciu farby włosy miały kolor zielony! W tej sytuacji Ania była zmuszona obciąć swojego długie włosy.

    Zobacz też...

    » Język polski - przydatne materiały
    » Narracja i narrator - najważniejsze informacje